KIEDY DO LOGOPEDY?

Od kiedy w 2002 r. wdrożono program wczesnego wykrywania wad słuchu u noworodków można śmiało stwierdzić, że dziedzina logopedii zawęziła swoje zainteresowania, w sporadycznych tylko przypadkach zajmuje się niedokształceniem mowy z powodu niedosłuchu.

Logopeda zajmuje się:
- wspomaganiem rozwoju komunikacji językowej u dziecka w normie psychoruchowej
- doskonaleniem mowy ukształtowanej (ćwiczy dykcję, rozwija kulturę żywego słowa, skuteczne porozumiewanie się)
- badaniami przesiewowymi, wykrywającymi i diagnozującymi nieprawidłowości w rozwoju mowy
- zapobiega powstawaniu zaburzeń rozwoju mowy (profilaktyka logopedyczna)
- usuwaniem zaburzeń mowy (dyslalia)
- usprawnianiem mowy zaburzonej (np. dysartii, jąkania).


A także:
- niedokształceniem mowy towarzyszącym niepełnosprawności intelektualnej
- niedokształceniem mowy towarzyszącym spektrum autyzmu
- niedokształceniem mowy pochodzenia korowego (alalią słuchową\percepcyjną i alalią ruchową\motoryczną\ekspresyjną)
- reedukacją mowy u osób z afazją
- pracą korekcyjno-wyrównawczą z dziećmi z trudnościami w czytaniu i pisaniu
- kształtowaniem głosu zastępczego u osób laryngentomowanych
oraz…
- pracą nad emisją głosu

KIEDY ZAKOŃCZYĆ TERAPIĘ LOGOPEDYCZNĄ?

Osoba z głęboką wadą słuchu musi być pod opieką logopedy przez całe życie. W chorobach niepostępujących terapia może być zakończona, ale nigdy nie wiadomo, czy nie można by uzyskać lepszych efektów jeśli ją wydłużymy… W chorobach postępujących – podobnie.

SŁOWNICZEK LOGOPEDYCZNY

ALALIA – niedokształcenie mowy pochodzenia korowego.
ALALIA SŁUCHOWA\PERCEPCYJNA – dziecko nie rozumie wypowiedzi słownych o różnym nasileniu mimo prawidłowego odbioru słuchowego; brak rozwoju mowy.
ALALIA RUCHOWA\MOTORYCZNA\EKSPRESYJNA – dziecko rozumie wypowiedzi słowne, słuch ma dobry, ale nie potrafi tworzyć prawidłowo wypowiedzi.
DYSLALIA – zaburzenia artykulacyjne, np.seplenienie.
DYSLALIA AKUSTYCZNA – deficyty słuchu fonematycznego, problemy z artykulacją.
DYSARTIA\DYZARTIA – zaburzone mówienie: oddychanie, fonacja, artykulacja, prozodia (intonacja, akcent, iloczas) przy prawidłowym rozumieniu wypowiedzi, spowodowane zaburzeniami napięcia mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, np. porażenie języka, wiotkość mięsni, nierównomierne napięcie, mimowolne ruchy. Są to skutki uszkodzenia głównie struktur podkorowych, móżdżku bądź dróg unerwiających aparat oddechowy, fonacyjny i artykulacyjny; wystepuje w każdym wieku, np. przy mózgowym porażeniu dziecięcym, nabyta w wypadku chorób układu nerwowego, SLA, SM, Parkinson, Zespół Willsona lub w przypadku urazów mechanicznych. Przykładem dysartii jest jąkanie się, którego nie da się wyleczyć na tyle, aby nie wracało w tzw. złych momentach życia.
AFAZJA – zaburzenie mowy nabyte w wyniku uszkodzenia tych struktur korowych, które odpowiedzialne są za funkcjonowanie językowe człowieka, zaburzenie w programowaniu czynności rozumienia i tworzenia wypowiedzi słownych lub tylko tworzenia informacji słownych; do uszkodzeń kory mózgowej mogło także dojść po opanowaniu mowy; przyczyny afazji nabytej: urazy mechaniczne, stany pooperacyjne, pobicia, udary (wylewy, zatory w mózgu); afazja dziecięca – opóźnienie rozwoju mowy przy znacznym niedokształceniu słuchu fonematycznego; afazja obejmuje zarówno mowę jak i PISANIE.
AFAZJA EKSPRESYWNA – dziecko rozumie wypowiedź
AFAZJA PERCEPCYJNA – dziecko ma trudność rozumienia i mówienia
DYSFONIA – zaburzenia głosu, prowadzone przez foniatrę.

CO TO JEST SŁUCH FONEMATYCZNY I DLACZEGO JEST WAŻNY?

Słuch fonematyczny jest rozwinięty u dziecka 3-letniego. Oznacza to, że jest zdolne do różnicowania wyrazów „bliskobrzmiących” – paronimów, np. półka – bułka, tacka – taczka, kosa – koza. Dzięki temu jest możliwe pełne rozumienie. Słuch fonematyczny rozwija się w płacie skroniowym w półkuli dominującej (tzn. u leworęcznych dzieci – w prawej). Aby był prawidłowy samoistny słuch fonematyczny, muszą być:
- prawidłowy słuch fizyczny (osoby z niedosłuchem przy odpowiednio prowadzonej terapii też rozwijają słuch fonematyczny!)
- otoczenie dziecka prawidłowymi bodźcami danego języka (mówienie do niego, pokazywanie desygnatu)
- nieuszkodzona okolica Wernickiego, która jest organiczną bazą dla rozwoju słuchu fonematycznego.
Badanie słuchu fonematycznego polega na różnicowaniu sylab opozycyjnych (np. ka - ga, fonemów (np. b – p), paronimów (np. kosa – koza).
Słuch fonematyczny jest podstawą dla:
- rozumienia wypowiedzi
- realizacji fonemów
- analizy sylabowej i głoskowej (podstawa nauki czytania i pisania).

JAKIE ĆWICZENIA WSPOMOGĄ TERAPIĘ LOGOPEDYCZNĄ?

- usprawniające słuch fizyczny, fonematyczny, fonetyczny, prozodyczny
- usprawniające analizę i syntezę sylabową i głoskową
- rozwijające słownictwo bierne i czynne (ze szczególnym uwzględnieniem przyimków!)
- usprawniające rozumienie i stosowanie konstrukcji gramatycznych
- rozwijające wypowiedzi zdaniowe
- usprawniające aparat artykulacyjny (w tym ćwiczenia funkcji oddychania, odgryzania, żucia, połykania)
- utrwalające prawidłową artykulację.

Monika Kupiec
nauczyciel języka polskiego i terapii pedagogicznej