JAK OCENIĆ, CZY MOJE DZIECKO JEST GOTOWE DO SZKOŁY?

Jeżeli przypuszczasz, że Twój sześciolatek nie dojrzał jeszcze do nauki, koniecznie zgłoś się z nim na badanie diagnostyczne do naszej poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Badania wskazują, że optymalnej gotowości szkolnej nie osiąga aż około 30–40% dzieci rozpoczynających naukę. Część spośród nich ma tak duże trudności w opanowaniu materiału, a w wyniku doznawanych niepowodzeń u niektórych powstaje ogromny lęk przed porażką, co z czasem przekształca się w nerwicę szkolną, fobię, inne nie lubią szkoły, nie chcą się uczyć, stosowany przymus powoduje niekiedy stosowanie uników (np.symulowanie choroby), skutkujących absencją na zajęciach. Niepowodzenia i zaległości wywołują stan napięcia psychicznego, który najłatwiej rozładować poprzez agresję.
Ponadto sześciolatek z opóźnieniami rozwoju myślenia, pamięci i uwagi jest zagrożony wystąpieniem ogólnych trudności w uczeniu się. Dziecko może wykazywać opóźnienia w zakresie funkcji umysłowych, które ulegną szybkiemu wyrównaniu tylko przy odpowiedniej pracy dydaktycznej przed rozpoczęciem nauki szkolnej.

Dzieci, u których występują braki w zakresie umiejętności percepcyjnych, są z kolei zagrożone wystąpieniem specyficznych trudności w uczeniu się pisania, czytania i/lub matematyki. Są to dzieci z grupy ryzyka dysleksji i dyskalkulii. Od jakości percepcji wzrokowej i słuchowej w dużej mierze zależy sprawność czytania i pisania.
Dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową i słuchową są zagrożone dysleksją, której można zapobiec stosując odpowiednie ćwiczenia stymulujące rozwój tych sfer, najlepiej zanim jeszcze dziecko pójdzie do szkoły.
Brak dojrzałości emocjonalnej również będzie czynnikiem zaburzającym proces edukacji i zmniejszającym szanse na sukces szkolny. Dziecko, które nie potrafi włączyć się do grupy, jest wycofane lub, przeciwnie, agresywne, nadpobudliwe, czy dziecko, które nie potrafi odseparować się od rodziców, z trudem będzie adaptowało się do nowej rzeczywistości i wymagań szkolnych.

Zatem przed rozpoczęciem nauki jest wskazana diagnoza, a w przypadku negatywnego wyniku badań przesiewowych korzystna będzie terapia zmierzająca ku rozwiązaniu problemów dziecka, w tym tych emocjonalnych.

Gotowości do nauki żadne dziecko nie osiąga automatycznie w pewnym wieku (np. po 7 r.ż.). Decydują o niej wrodzone możliwości dziecka oraz doświadczenie zdobyte do tej pory dzięki dorosłym.
Gotowość do podjęcia nauki w szkole związana jest z: wiekiem dziecka i indywidualnym tempem rozwoju fizycznego i psychologicznego, bogactwem intelektualnym środowiska (wspólnymi rozmowami, zabawami, rysowaniem, uczeniem, wycieczkami). Ogromne korzyści dla przygotowania do szkoły przynosi uczęszczanie do przedszkola i do obowiązkowej zerówki.

Na gotowość szkolną sześciolatka składają się osiągnięcia rozwojowe w trzech sferach:
umysłowej, ruchowej i emocjonalno-społecznej.
Dziecko gotowe do podjęcia nauki powinno przejawiać:
I. dojrzałość szkolną w zakresie rozwoju fizycznego (m.in.120 cm wzrostu, waga powyżej 23kg; koordynacja ruchów, zdolność utrzymywania równowagi, sprawne ruchy rąk, umożliwiające odpowiedni poziom rysowania, pisania, ruchy skoordynowane i płynne)
II. dojrzałość szkolna w zakresie procesów poznawczych (m.in. skupianie uwagi przez około 30 minut, samoregulacja uwagi (tzw. uwaga dowolna), aby skłonić się do zajmowania sprawami zalecanymi przez dorosłego; umiejętność sterowania procesem zapamiętywania, związana z koncentracją uwagi; analiza i synteza znaków graficznych (dostrzeganie różnic, zależności), odróżnianie słuchowe wszystkich głosek, analiza i synteza słuchowa; wnioskowanie przyczynowo-skutkowe, klasyfikowanie obiektów, odpowiedni rozwój myślenia operacyjnego; zakończony rozwój mowy, prawidłowa artykulacja)
III. dojrzałość szkolna w zakresie emocjonalno-motywacyjnym (m.in. umiejętność opanowania złości, agresji, poczucie obowiązku i odpowiedzialności za siebie; wytrwałość, dociekliwość, ciekawość; postawa prospołeczna)
IV. dojrzałość szkolna w zakresie rozwoju społecznego (m.in. poczucie przynależności do grupy, zdolność do rozumienia i przestrzegania zasad i norm społecznych; umiejętność współdziałania w grupie, zdolność porówniania siebie z innymi, samoocena motywująca do działania).

Przy ocenie gotowości szkolnej przyszłego ucznia należy wziąć pod uwagę szczególnie poziom gotowości do nauki matematyki.
Koncepcja dojrzałości do uczenia się matematyki na sposób szkolny oraz metoda jej diagnozy prof.Gruszczyk-Kolczyńskiej zakłada, że gotowość do nauki matematyki obejmuje następujące obszary:
I. zdolność i gotowość do liczenia: sprawne przeliczanie przedmiotów rzeczywistych oraz ich reprezentacji ikonicznych i symbolicznych (czyli obrazów, schematów), zdolność odróżniania prawidłowego liczenia od błędnego – wykrywania i korygowania pomyłek, umiejętność dodawania i odejmowania w zakresie 10 w pamięci lub na palcach
II. operacyjne rozumowanie na poziomie konkretnym, czyli:zdolność uznawania stałości ilości – umiejętność spostrzegania równoliczności zbiorów pomimo zmiany układu przestrzennego ich elementów, zdolność do wyznaczania konsekwentnej serii w kolejności rosnącej lub malejącej (np. układania patyczków od najkrótszego do najdłuższego), zdolność do posługiwania się reprezentacjami symbolicznymi (cyfry, znaki) w odniesieniu do: pojęć matematycznych, działań arytmetycznych, schematów graficznych
III. dojrzałość emocjonalna: samodzielność, motywacja do rozwiązywania zadań, odporność na trudne sytuacje problemowe (jakimi są nieraz zadania matematyczne), umiejętność radzenia sobie z frustracją
IV. prawidłowy rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych, pozwalający na odwzorowywanie cyfr, pisanie i rysowanie.

W przypadku rozpoznania braku gotowości do nauki już na początku klasy 0 wystarczy objąć dziecko w domu i/lub w przedszkolu dodatkowymi ćwiczeniami stymulującymi opóźnione sfery rozwoju. Jeżeli jednak deficyty rozwojowe zostaną odkryte późno lub są bardzo nasilone (obejmują wiele sfer), wskazanie jest odroczenie obowiązku szkolnego u dziecka. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego podejmuje dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Dodatkowy rok powinien być wykorzystany na utrwalenie treści programowych z klasy 0, terapię pedagogiczną oraz konsultacje specjalistyczne.

Gdy u dziecka z grupy przedszkolnej obserwuje się pełną dojrzałość szkolną we wszystkich wymienionych wyżej sferach (nie wolno zapominać o gotowości emocjonalnej do podjęcia nauki), celowe jest przyspieszenie obowiązku szkolnego.
Także w tej sprawie decyzję podejmuje dyrektor szkoły na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej (art. 16 Ustawy o systemie oświaty). Dziecko szybciej się rozwijające zmuszone do przebywania w grupie mniej dojrzałych rówieśników i powtarzania treści, których dawno się już nauczyło, będzie się nudzić i może stracić motywację do nauki. Dlatego ważne jest, by dać mu możliwość maksymalnego wykorzystania jego szans przez wcześniejsze skierowanie do szkoły – ale tylko wówczas, gdy samo tego chce i przejawia pełną dojrzałość.

Termin „ryzyko dysleksji” stosuje się wobec młodszych dzieci wykazujących wybiórcze zaburzenia w rozwoju psychoruchowym, które mogą stać się przyczyną późniejszych trudności w czytaniu i pisaniu. Termin ten stosuje się również wobec uczniów, którzy napotykają na pierwsze – lecz nasilone – trudności w nauce, pomimo inteligencji w normie, dobrze funkcjonujących narządów zmysłów, właściwej opieki wychowawczej i dydaktycznej w domu i w szkole.
Ryzyko dysleksji nie jest stanem braku ogólnej zdolności do sprostania wymaganiom szkoły, lecz brakiem zdolności do uczenia się określonych czynności: czytania i (lub) pisania.
Dziecko z wysokim ryzykiem dysleksji nie jest zatem w pełni gotowe do podjęcia nauki szkolnej i najlepszym rozwiązaniem dla niego będzie odroczenie obowiązku szkolnego oraz – koniecznie – poddanie intensywnej pracy korekcyjno-kompensacyjnej w przedszkolu i w domu.
Ocenę ryzyka dysleksji może przeprowadzić nauczyciel przedszkola lub sami rodzice, wykorzystując Skalę Ryzyka Dysleksji Marty Bogdanowicz opublikowaną w książce „Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie”.
W razie niepomyślnego wyniku tego badania konieczne jest jak najszybsze zgłoszenie się z dzieckiem do naszej poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu dogłębnej diagnozy trudności.


Po badaniu otrzymasz opinię dotyczącą gotowości do podjęcia nauki szkolnej Twojego dziecka ze wskazaniami do odpowiednich ćwiczeń.

Bibliografia
1. M. Bogdanowicz: Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, Gdańsk 2005.
2. E. Gruszczyk-Kolczyńska: Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki.
Przyczyny, diagnoza, zajęcia korekcyjno-wyrównawcze, Warszawa 2006.
3. B. Janiszewska: Ocena dojrzałości szkolnej, Warszawa 2006.
4. E. Koźniewska (red.): Skala Gotowości Szkolnej, Warszawa 2006.
5. B. Wilgocka-Okoń: Gotowość szkolna dzieci sześcioletnich, Warszawa 2003.

 

Monika Kupiec

 

nauczyciel języka polskiego i terapii pedagogicznej

 



/Źródło: Czy Twoje dziecko jest gotowe do szkoły?
Informator dla rodziców 5- i 6-latków.
Publikacja bezpłatna przygotowana w ramach projektu
„Nasza Poradnia: pomoc psychologiczno-pedagogiczna
dla zwiększenia szans edukacyjnych dzieci
z powiatu limanowskiego i okolic” /